EIA สร้างโรงงาน คืออะไร โรงงานแบบไหนต้องทำ ขั้นตอนและค่าใช้จ่าย 2026

EIA สร้างโรงงาน คืออะไร โรงงานแบบไหนต้องทำ ขั้นตอนและค่าใช้จ่าย 2026

ก่อนจะเริ่มต้นสร้างโรงงาน สิ่งที่กำหนดอนาคตของโครงการอาจไม่ใช่เพียงงบประมาณหรือแบบก่อสร้าง แต่คือการปฏิบัติตามกฎหมาย EIA อย่างถูกต้องตั้งแต่ต้น เพราะในปี 2026 มาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมได้กลายเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ชี้ขาดว่าโครงการจะเดินหน้าต่อได้หรือไม่

และในบทความนี้เราจะพาคุณทำความเข้าใจภาพรวมของกระบวนการ EIA ตั้งแต่การตรวจสอบว่าธุรกิจของคุณจำเป็นต้องจัดทำรายงานหรือไม่ ไปจนถึงการเตรียม Checklist ใบอนุญาตสร้างโรงงานที่สำคัญ เพื่อให้การดำเนินโครงการเป็นไปอย่างราบรื่น ถูกต้องตามกฎหมาย และลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในระยะยาว

สารบัญเนื้อหา

สร้างโรงงานต้องรู้ กฎหมาย EIA คืออะไร

ในปัจจุบันการสร้างโรงงานไม่ได้พิจารณาเพียงด้านงบประมาณหรือการออกแบบอาคารเท่านั้น แต่ยังต้องให้ความสำคัญกับข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะกฎหมาย Environmental Impact Assessment (EIA) การจัดทำรายงานวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม เพื่อประเมินว่าโครงการก่อสร้างหรือกิจการบางประเภท เช่น โรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ คลังสินค้า หรือโครงการที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อพื้นที่โดยรอบว่ามีความเหมาะสมต่อการพัฒนาในพื้นที่นั้นหรือไม่ ซึ่งกระบวนการนี้ถือว่าเป็นขั้นตอนสำคัญที่นักลงทุนต้องดำเนินการก่อนเริ่มต้นการก่อสร้างเพื่อให้มั่นใจว่าโครงการสามารถเดินหน้าได้โดยไม่ขัดต่อข้อกำหนดของภาครัฐซึ่งอ้างอิงตามข้อกำหนดทางกฎหมายสำคัญที่นักลงทุนต้องศึกษา ได้แก่

  • พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 (และฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2561) กฎหมายแม่บทที่กำหนดหน้าที่ในการจัดทำรายงาน EIA
  • ประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ฉบับอัปเดตล่าสุด (เช่น ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568) ที่ระบุรายชื่อประเภทและขนาดของโครงการที่ถูกบังคับให้ต้องผ่านการประเมิน
  • พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 (และฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562) ซึ่งเชื่อมโยงการออกใบอนุญาต ร.ง.4 เข้ากับความเห็นชอบจากผลการตรวจ EIA

การสร้างโรงงานประเภทไหนบ้างที่ถูกบังคับให้ทำ EIA

เกณฑ์การพิจารณาจากขนาดพื้นที่และประเภทอุตสาหกรรม (ฉบับอัปเดต 2026)

ในการพิจารณาว่าโครงการสร้างโรงงานใดต้องจัดทำรายงาน EIA นั้น หน่วยงานรัฐจะอ้างอิงจากหลักเกณฑ์ด้านประเภทอุตสาหกรรมและขนาดการผลิตเป็นสำคัญ โดยฉบับปรับปรุงปี 2026 ได้ระบุกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมายไว้ดังนี้

  1. อุตสาหกรรมหนักและปิโตรเคมี โรงถลุงเหล็ก โรงกลั่นน้ำมัน หรืออุตสาหกรรมเคมีที่มีกำลังการผลิตสูงตามที่กฎหมายกำหนด
  2. อุตสาหกรรมที่มีมลพิษทางน้ำหรืออากาศสูง เช่น โรงงานผลิตเยื่อกระดาษ โรงไฟฟ้าถ่านหิน หรือโรงงานที่มีการใช้สารกัมมันตรังสี
  3. เกณฑ์ด้านขนาดพื้นที่และกำลังการผลิต สำหรับบางประเภทอุตสาหกรรม หากมีขนาดพื้นที่โครงการหรือกำลังการผลิตถึงเกณฑ์ที่กำหนด (เช่น โรงงานน้ำตาลที่มีกำลังการผลิตตั้งแต่ 1,000 ตันอ้อย/วัน ขึ้นไป) จะถูกบังคับให้ปฏิบัติตามกฎหมาย EIA ทันที

ทั้งนี้ การประเมินตนเองผ่าน Checklist ใบอนุญาตสร้างโรงงาน ในเบื้องต้น ก็จะช่วยให้เจ้าของโครงการทราบว่าต้องเข้าสู่กระบวนการจัดทำรายงานประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมระดับใด (EIA, IEE หรือ EHIA) เพื่อการจัดสรรงบประมาณที่ถูกต้อง

บทลงโทษและผลกระทบหากเริ่มสร้างโรงงาน โดยไม่ผ่านความเห็นชอบจาก EIA

หากผู้ประกอบการเริ่มดำเนินการสร้างโรงงานโดยที่ยังไม่ได้รับความเห็นชอบรายงานจากคณะกรรมการผู้ชำนาญการ (คชก.) จะถือเป็นการฝ่าฝืนกฎหมายอย่างร้ายแรง ซึ่งส่งผลกระทบตามมาหลายด้าน ดังนี้

  1. บทลงโทษทางกฎหมาย มีโทษปรับทางปกครองในอัตราที่สูงขึ้นตามกฎหมายใหม่ปี 2026 และอาจถูกสั่งระงับการก่อสร้างจนกว่าจะดำเนินการให้ถูกต้อง
  2. การถูกเพิกถอนใบอนุญาต หน่วยงานผู้ออกใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) จะไม่สามารถอนุมัติใบอนุญาตให้ได้หากรายงาน EIA ยังไม่ผ่านการพิจารณา
  3. ความเสียหายด้านงบประมาณ การหยุดชะงักของงานก่อสร้างนำมาซึ่งค่าเสียโอกาสและดอกเบี้ยเงินกู้ที่เพิ่มขึ้น รวมถึงความเชื่อมั่นของนักลงทุนและชุมชนรอบข้างที่ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

ขั้นตอนการขออนุมัติกฎหมาย EIA สำหรับการสร้างโรงงาน

เพื่อให้การสร้างโรงงานของคุณไม่ติดขัด นี่คือกระบวนการทำงานที่แบ่งตามลำดับความสำคัญ ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 เลือกบริษัทที่ปรึกษาด้านสิ่งแวดล้อมที่ใช่

  • สิ่งที่ต้องทำ ว่าจ้างบริษัทที่ปรึกษาที่จดทะเบียนถูกต้องกับ สผ.
  • หน้าที่ของทีมที่ปรึกษา ลงพื้นที่สำรวจข้อมูล, เก็บตัวอย่างน้ำ/อากาศ และวิเคราะห์ว่ากิจกรรมในโรงงานของคุณจะกระทบสิ่งแวดล้อมอย่างไร
  • เป้าหมาย เพื่อให้รายงานถูกต้องตามกฎหมายตั้งแต่ต้น เพื่อช่วยลดโอกาสที่เอกสารจะถูกตีกลับ ซึ่งเป็นจุดสำคัญใน Checklist ใบอนุญาตสร้างโรงงาน ที่จะช่วยให้โครงการเดินหน้าได้ไวขึ้น

ขั้นตอนที่ 2 สร้างความเข้าใจกับชุมชน (Public Hearing)

  • สิ่งที่ต้องทำ จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นจากคนในพื้นที่และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
  • หน้าที่ของเจ้าของโครงการ ชี้แจงว่าโรงงานจะสร้างแบบไหน มีมาตรการป้องกันมลพิษอย่างไร
  • เป้าหมาย เปลี่ยนความกังวลให้เป็นการยอมรับเพื่อป้องกันการประท้วงหรือฟ้องร้องที่อาจทำให้โครงการต้องหยุดชะงักในระยะยาว

ขั้นตอนที่ 3 ยื่นอนุมัติและรอผล (สผ. พิจารณา)

เมื่อเอกสารพร้อมและชุมชนรับทราบ ก็ถึงเวลาเข้าสู่ด่านตรวจสอบสุดท้าย

  • สิ่งที่ต้องทำ ยื่นรายงานการสร้างโรงงานฉบับสมบูรณ์ให้สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.)
  • กระบวนการ คณะกรรมการผู้ชำนาญการ (คชก.) จะใช้เวลาพิจารณาประมาณ 4 – 8 เดือน เพื่อตรวจสอบความถูกต้องในทุกมิติ
  • เป้าหมาย เมื่อรายงานผ่านความเห็นชอบตามกฎหมาย EIA คุณจะได้ใบอนุมัติ ซึ่งเป็นเอกสารใบสำคัญที่สุดใน Checklist ใบอนุญาตสร้างโรงงาน เพื่อนำไปยื่นขอ ร.ง.4 และเริ่มลงเสาเข็มก่อสร้างได้อย่างมั่นใจ

Checklist ใบอนุญาตสร้างโรงงาน 2026

  • ใบอนุญาตก่อสร้างอาคาร (แบบ อ.1) เอกสารสำคัญที่เป็นก้าวแรกในการอนุมัติแบบแปลนการสร้างโรงงานจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
  • หนังสือรับรองการใช้ประโยชน์ที่ดิน (ผังเมือง) เพื่อยืนยันว่าพื้นที่เป้าหมายสามารถสร้างโรงงานประเภทนั้นๆ ได้จริงตามข้อบัญญัติผังเมืองล่าสุด
  • ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง.4) ใบอนุญาตหลักจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม ซึ่งจะออกให้หลังจากที่โครงการได้รับความเห็นชอบตามกฎหมายเรียบร้อยแล้ว (สำหรับประเภทโรงงานที่กฎหมายกำหนด)
  • ใบอนุมัติรายงาน EIA หนังสือรับรองความเห็นชอบจากสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.)
  • ใบอนุญาตเชื่อมต่อระบบสาธารณูปโภค ได้แก่ การขออนุญาตใช้ไฟฟ้าอุตสาหกรรม และการใช้น้ำประปาหรือแหล่งน้ำสาธารณะ
  • การขอเลขที่บ้านและใบแจ้งการครอบครองอาคาร เพื่อใช้ในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมต่างๆ ในอนาคต

เริ่มต้นสร้างโรงงานอย่างมืออาชีพ ปรึกษาขั้นตอนกฎหมาย EIA กับ Benjamin

Benjamin จากประสบการณ์การก่อสร้างมานานกว่า 10 ปี เราพร้อมให้คำปรึกษาแบบครบวงจรสำหรับผู้ที่ต้องการ สร้างโรงงาน เพื่อให้โครงการของคุณสามารถก้าวผ่านทุกกระบวนการทางกฎหมายได้อย่างมั่นใจ และเริ่มดำเนินธุรกิจได้เร็วที่สุด 

หากคุณกำลังวางแผนสร้างโรงงานในปี 2026 สามารถติดต่อเราได้แล้ววันนี้ เพื่อวางแผนความสำเร็จร่วมกัน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

หลักการจะพิจารณาจากประเภทกิจการและขนาดพื้นที่เป็นหลัก โดยหากโรงงานของคุณจัดอยู่ในกลุ่มอุตสาหกรรมหนักหรือมีขนาดพื้นที่เกินกว่าที่กฎหมายกำหนด ท่านจำเป็นต้องจัดทำรายงานตามกฎหมาย EIA เพื่อประเมินผลกระทบก่อนได้รับอนุญาตให้ดำเนินโครงการ

ขั้นตอนที่ต้องใช้ความละเอียดและเวลามากที่สุดคือการจัดทำรายงานตามกฎหมาย ซึ่งอาจใช้เวลา 6 – 12 เดือน ดังนั้นการเตรียมความพร้อมตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้ภาพรวมของโครงการดำเนินไปได้อย่างราบรื่นและลดความเสี่ยงที่การก่อสร้างจะล่าช้า

เอกสารสำคัญที่ต้องเตรียมสำหรับการสร้างโรงงาน ประกอบด้วยใบอนุญาตก่อสร้าง (อ.1), ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงาน (ร.ง. 4) และหนังสือให้ความเห็นชอบรายงานสิ่งแวดล้อม ซึ่งทั้งหมดนี้ต้องสอดคล้องกับข้อกำหนดของผังเมืองและกฎหมายที่เกี่ยวข้องอย่างครบถ้วน

Facebook
Twitter
WhatsApp

Bangkok

91/9, Om Kret Subdistrict, Pak Kret District, Nonthaburi 11120

Tak

11/23 Intharakiri Road, Mae Sot Subdistrict, Mae Sot District, Tak Province 63110

Chiang Mai

59/56, Moo 1, Suan Klang Wiang Village, Nong Hoi Subdistrict, Mueang Chiang Mai District, Chiang Mai 50000

OUR SOCIAL MEDIA CHANNELS