หลังคาคลุมลานอเนกประสงค์ เลือกโครงสร้างแบบไหน พร้อมขั้นตอนจัดซื้อจัดจ้าง

หลังคาคลุมลานอเนกประสงค์ เลือกโครงสร้างแบบไหน พร้อมขั้นตอนจัดซื้อจัดจ้าง

การเลือกโครงสร้างหลังคาคลุมลานอเนกประสงค์ให้เหมาะสมขึ้นอยู่กับสามปัจจัยหลัก คือ ช่วงกว้างที่ต้องการคลุม ลักษณะการใช้งาน และกรอบงบประมาณของหน่วยงาน เพราะหากกำหนดสเปกผิดตั้งแต่ต้นมักแก้ไขย้อนหลังได้ยากและกระทบการเบิกจ่ายตามปีงบประมาณ โดยสรุปเบื้องต้น ช่วงกว้างไม่เกิน 25 เมตรใช้โครงถักเหล็กได้ ส่วนช่วงกว้าง 25 – 60 เมตรแบบไร้เสากลางควรใช้โครงสร้าง PEB

ซึ่งปัญหาที่พบบ่อยในงานราชการ คือการกำหนดความสูงอาคารต่ำเกินไปจนใช้เล่นกีฬาไม่ได้ หรือเขียนคุณลักษณะเฉพาะ (TOR) ที่ล็อกสเปกจนจัดซื้อไม่ผ่าน เช่น การสร้างสนามกีฬาโรงเรียน หรือสนามกีฬาอเนกประสงค์ ดังนั้นการทำความเข้าใจโครงสร้างแต่ละแบบและขั้นตอนจัดซื้อจัดจ้างตั้งแต่ก่อนร่างขอบเขตงาน จึงเป็นหัวใจที่ทำให้โครงการได้มาตรฐาน ปลอดภัย และตรวจรับได้โดยไม่มีปัญหาภายหลัง

สารบัญเนื้อหา

ลานอเนกประสงค์แบบมีหลังคาใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง

ลานอเนกประสงค์ที่มีหลังคาคลุมช่วยให้หน่วยงานใช้พื้นที่ได้ต่อเนื่องทุกสภาพอากาศ ต่างจากลานโล่งที่ใช้ได้เฉพาะช่วงที่แดดไม่จัดหรือฝนไม่ตก

การใช้งานหลักของพื้นที่คลุมหลังคา

พื้นที่คลุมหลังคาลักษณะนี้ใช้เป็นสนามกีฬาโรงเรียนสำหรับการเรียนพลศึกษาและการแข่งขันภายใน เป็นสนามกีฬาอเนกประสงค์สำหรับชุมชน รวมถึงใช้จัดกิจกรรมหน้าเสาธง การประชุมชุมชน งานพิธี และเป็นศูนย์พักพิงชั่วคราวเมื่อเกิดภัยพิบัติ จุดเด่นคือพื้นที่เดียวรองรับได้หลายภารกิจ จึงคุ้มค่างบประมาณต่อตารางเมตร

ทำไมหน่วยงานจึงเลือกคลุมหลังคาแทนสร้างอาคารปิด

การคลุมหลังคาใช้งบประมาณน้อยกว่าการสร้างอาคารปิดอย่างชัดเจน ทั้งยังระบายอากาศตามธรรมชาติ ลดภาระค่าไฟฟ้าระยะยาว และก่อสร้างเสร็จเร็วกว่า ทำให้เบิกจ่ายได้ทันภายในปีงบประมาณ ด้วยเหตุนี้สนามกีฬาโรงเรียนและลานอเนกประสงค์ของหน่วยงานท้องถิ่นส่วนใหญ่จึงนิยมใช้รูปแบบหลังคาคลุมมากกว่าอาคารปิด

โครงสร้างหลังคาคลุมลานอเนกประสงค์ 3 แบบที่ใช้ในไทย

โครงสร้างที่ใช้คลุมพื้นที่ลักษณะนี้ในประเทศไทยมีสามแบบหลัก โดยแต่ละแบบมีช่วงกว้างที่รองรับและข้อจำกัดต่างกัน การเลือกจึงต้องดูขนาดพื้นที่และงบประมาณเป็นหลัก ดังนี้

1. โครงถักเหล็กแบบเดิม (Steel Truss)

โครงถักเหล็กเป็นรูปแบบดั้งเดิมที่งบเริ่มต้นต่ำ เหมาะกับพื้นที่ช่วงกว้างไม่มากนัก แต่เมื่อต้องคลุมช่วงกว้างมากมักต้องมีเสากลางมารองรับ ซึ่งกีดขวางการจัดสนามกีฬา

2. โครงสร้างสำเร็จรูป PEB (Pre-Engineered Building)

โครงสร้างเหล็กสำเร็จรูป PEB ออกแบบและผลิตชิ้นส่วนจากโรงงานตามแรงกระทำจริง จึงข้ามช่วงกว้างได้มากแบบไร้เสากลาง ระบบนี้โดยทั่วไปช่วยลดต้นทุนก่อสร้างได้ราว 20-30% ใช้เหล็กน้อยลง 15-30% และก่อสร้างเร็วกว่าระบบหล่อในที่เกือบเท่าตัว จึงเหมาะกับลานอเนกประสงค์ขนาดใหญ่หรือสนามกีฬาโรงเรียนที่ต้องการความโล่งและควบคุมงบประมาณ

3. หลังคาโดม และอาคารโดม (Dome / Space Frame)

หลังคาโดมและอาคารโดมใช้โครงสร้างแบบโครงข่ายถัก (Space Frame) ที่คลุมผังวงกลมหรือจัตุรัสได้แบบไร้เสากลาง จุดเด่นคือรูปทรงที่เป็นแลนด์มาร์กและกระจายแรงได้ดี ส่วนอาคารโดมแบบปิดด้านข้างยังช่วยกันฝนสาดได้มากกว่า หน่วยงานที่ต้องการให้สนามกีฬาอเนกประสงค์เป็นสัญลักษณ์ของพื้นที่มักเลือกโครงสร้างรูปแบบนี้ แต่โครงสร้างแบบโดมมีต้นทุนต่อตารางเมตรสูงกว่าสองแบบแรก และใช้เวลาติดตั้งนานกว่า

ตารางเปรียบเทียบโครงสร้าง 3 แบบ

โครงสร้าง

ช่วงกว้างที่รองรับ

ระยะเวลาติดตั้ง

อายุการใช้งาน

เหมาะกับงานแบบไหน

โครงถักเหล็กเดิม

15-25 ม.

ปานกลาง

20 – 30 ปี

งบจำกัด ช่วงกว้างไม่มาก

PEB

25-60 ม. ไร้เสากลาง

เร็วที่สุด

25 – 50 ปี

ลานขนาดใหญ่ ต้องการโล่ง คุมงบและเวลา

หลังคาโดม / อาคารโดม

คลุมผังกว้างไร้เสากลาง

นานกว่า

25 – 30 ปีขึ้นไป

งานแลนด์มาร์ก สนามกีฬาโรงเรียน ผังวงกลม หรือจัตุรัส

4 ปัจจัยที่ทำให้สเปกลานอเนกประสงค์แต่ละโครงการต่างกัน

แม้จะเป็นงานประเภทเดียวกัน แต่สเปกของแต่ละโครงการในการรับสร้างหลังคาสนามกีฬาต่างกันได้มาก จาก 4 ปัจจัยต่อไปนี้

1. ความสูงใต้โครงสร้าง

ความสูงต้องเพียงพอต่อการเล่นกีฬา โดยเฉพาะวอลเลย์บอลและเซปักตะกร้อที่ลูกลอยสูง โดยกติกาของสหพันธ์วอลเลย์บอลนานาชาติ (FIVB) กำหนดพื้นที่ว่างเหนือสนามสูงไม่น้อยกว่า 7 เมตร และไม่น้อยกว่า 12.5 เมตรสำหรับการแข่งขันระดับโลกของ FIVB หากกำหนดต่ำเกินไปจะใช้แข่งขันไม่ได้ และเป็นจุดที่แก้ไขย้อนหลังแทบไม่ได้เลย

2. ช่วงกว้างไร้เสากลาง (Clear Span)

ช่วงกว้างเป็นตัวกำหนดว่าจะเลือกโครงสร้างแบบใดได้บ้าง ยิ่งต้องการพื้นที่โล่งไร้เสากลางมาก ตัวเลือกยิ่งจำกัดเหลือ PEB หรือโครงสร้างแบบอาคารโดมและหลังคาโดมเป็นหลัก

3. วัสดุมุงหลังคา

วัสดุมุง เช่น เมทัลชีท แผ่นมีฉนวนกันความร้อน หรือแผ่นโปร่งแสง มีผลต่อทั้งงบประมาณและความร้อนสะสมใต้หลังคา จึงควรเลือกให้เหมาะกับการใช้งานและสภาพอากาศของพื้นที่

4. สภาพดินและงานฐานราก

สภาพดินหน้างานกระทบต้นทุนงานฐานรากโดยตรง ดินอ่อนต้องลงเสาเข็มลึกขึ้น ซึ่งเป็นอีกปัจจัยที่กำหนดผิดตั้งแต่ต้นแล้วกระทบทั้งงบและความปลอดภัย

ขั้นตอนจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐและเอกสารที่ต้องเตรียมสำหรับก่อสร้างลานอเนกประสงค์

ขั้นตอนขออนุญาตก่อสร้างตามกฎหมายควบคุมอาคาร เป็นคนละกระบวนการกับการจัดซื้อจัดจ้าง สำหรับลานอเนกประสงค์ของหน่วยงานรัฐ การจัดจ้างต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 และคำนวณราคากลางตามหลักเกณฑ์ราคากลางงานก่อสร้างของกรมบัญชีกลาง โดยมีลำดับขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1) จัดทำร่างขอบเขตงาน (TOR) และราคากลาง 2) จัดทำรายงานขอจ้างเสนอหัวหน้าหน่วยงานของรัฐ 3) ประกาศเชิญชวนและเสนอราคาผ่านระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (e-GP) 4) พิจารณาผลและลงนามในสัญญา 5) ควบคุมงานและตรวจรับงาน ซึ่งมีรายละเอียดที่ต้องเตรียมดังนี้

1. การกำหนดคุณลักษณะเฉพาะ (TOR) ที่ไม่ล็อกสเปก

ควรเขียน TOR เชิงสมรรถนะ เช่น ระบุช่วงกว้าง ความสูง และอายุการใช้งานขั้นต่ำ แทนการระบุยี่ห้อหรือรุ่น เพื่อเปิดให้ผู้เสนอราคาแข่งขันได้ตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย และลดความเสี่ยงถูกร้องเรียนเรื่องล็อกสเปก

2. แบบก่อสร้างและใบรับรองวิศวกรที่ต้องแนบ

เอกสารที่ต้องเตรียม ได้แก่ แบบก่อสร้างที่มีวิศวกรวิชาชีพลงนาม รายการคำนวณโครงสร้าง และเอกสารประกอบการขออนุญาตก่อสร้างตามกฎหมายควบคุมอาคาร เพื่อยืนยันว่าโครงสร้างปลอดภัยและตรวจรับได้ตามแบบ

3. ข้อควรระวังตอนตรวจรับงานลานอเนกประสงค์

คณะกรรมการตรวจรับควรตรวจว่าความสูงและช่วงกว้างตรงตามแบบ งานเชื่อมและงานสีได้มาตรฐาน การยึดโครงสร้างกับฐานรากมั่นคง ระบบระบายน้ำฝนบนหลังคาทำงานได้จริง และมีเอกสารรับประกันผลงานครบถ้วน เพราะการตรวจรับตามรายการเหล่านี้จะช่วยให้สนามกีฬาอเนกประสงค์หรือสนามกีฬาโรงเรียนสามารถใช้งานได้ยาวนานและปลอดภัยต่อผู้ใช้

ออกแบบและก่อสร้างหลังคาคลุมลานอเนกประสงค์กับ Benjamin

การก่อสร้างหลังคาคลุมลานอเนกประสงค์ให้มั่นคงและตรวจรับได้ตามระเบียบ ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญที่เข้าใจทั้งงานวิศวกรรมโครงสร้างและขั้นตอนจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ Benjamin บริษัทรับเหมาก่อสร้างโครงสร้างสำเร็จรูป PEB เราพร้อมดูแลตั้งแต่สำรวจหน้างาน ออกแบบ จัดทำแบบและรายการคำนวณสำหรับยื่นประกอบการจัดจ้าง ไปจนถึงส่งมอบงานที่ได้มาตรฐาน

หากหน่วยงานของคุณกำลังวางแผนสร้างสนามกีฬาโรงเรียนหรือสนามกีฬาอเนกประสงค์แบบมีหลังคา สามารถติดต่อทีมวิศวกรของ Benjamin เพื่อประเมินหน้างานและคำนวณงบประมาณเบื้องต้นได้แล้ววันนี้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

A : ความสูงใต้โครงสร้างควรเพียงพอต่อกีฬาที่ลูกลอยสูงอย่างวอลเลย์บอลและเซปักตะกร้อ โดยสนามกีฬาโรงเรียนควรกำหนดความสูงโปร่งไม่น้อยกว่า 7 เมตรตามกติกา FIVB สำหรับวอลเลย์บอล เพื่อไม่ให้วิถีลูกกระทบโครงหลังคา

A : หากคลุมสนามบาสเกตบอลมาตรฐาน พื้นที่รวมเผื่อเขตปลอดภัยจะอยู่ที่ประมาณ 32 × 19 เมตร หรือราว 600 ตารางเมตร ส่วนสนามกีฬาอเนกประสงค์ที่ใช้จัดกิจกรรมรวมมักกำหนดตั้งแต่ 800 ตารางเมตรขึ้นไป

A : สำหรับช่วงกว้างไร้เสากลาง โครงสร้างสำเร็จรูป PEB เป็นตัวเลือกคุ้มค่าที่สุด ส่วนงานที่ต้องการรูปทรงเป็นแลนด์มาร์กนิยมใช้หลังคาโดมหรืออาคารโดมที่กระจายแรงได้ดี แต่มีต้นทุนต่อตารางเมตรสูงกว่า

Facebook
Twitter
WhatsApp
บทความล่าสุด
ติดต่อเรา

สาขากรุงเทพฯ

91 9 ตำบล อ้อมเกร็ด อำเภอ ปากเกร็ด นนทบุรี 11120

สาขาตาก

11/23 ถ.อินทรคีรี ต.แม่สอด อ.แม่สอด จ.ตาก 63110

สาขาเชียงใหม่

59 56 หมู่ที่ ถนน หมู่บ้านสวนกลางเวียง ตำบลหนองหอย อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ 50000