ไฟสนามกีฬาต้องสว่างกี่ลักซ์ มาตรฐานแต่ละกีฬาและค่าไฟต่อเดือน

ไฟสนามกีฬาต้องสว่างกี่ลักซ์ มาตรฐานแต่ละกีฬาและค่าไฟต่อเดือน

ปัญหาไฟสนามกีฬาที่มืดเป็นหย่อมหรือส่องแยงตา ทำให้ผู้เล่นไม่อยากกลับมาใช้บริการซ้ำ ตามมาตรฐานแสงสว่างสนาม EN 12193 อาคารกีฬาในร่มควรสว่าง 200 – 300 ลักซ์สำหรับการฝึกซ้อมทั่วไป 500 ลักซ์สำหรับการแข่งขันระดับสโมสร และ 750 ลักซ์สำหรับการแข่งขันระดับชาติ

อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการหลายรายพบหลังเปิดให้บริการว่าแสงไม่พอหรือค่าไฟสูงกว่าที่คาด เพราะไม่ได้วางระบบแสงสว่างไปพร้อมความสูงของอาคาร การกำหนดค่าลักซ์และตำแหน่งโคมตั้งแต่ขั้นวางแบบจึงช่วยให้งานรับสร้างสนามกีฬาคุมงบได้ บทความนี้รวบรวมเกณฑ์ความสว่างสนามกีฬา แนวทางเลือกไฟ LED สนามกีฬา และวิธีประเมินค่าไฟต่อเดือนไว้แล้ว

สารบัญเนื้อหา

ลักซ์ (Lux) คืออะไร ทำไมไฟสนามกีฬาต้องวัดจากค่านี้

การประเมินไฟสนามกีฬาจะวัดจากค่าลักซ์ (Lux) คือปริมาณแสงที่ตกกระทบพื้น 1 ตารางเมตร ต่างจากวัตต์ (Watt) ที่บอกอัตราการกินไฟ และลูเมน (Lumen) ที่บอกปริมาณแสงทั้งหมดที่โคมปล่อยออกมา ความสว่างสนามกีฬาจึงต้องอ้างอิงค่าลักซ์บนพื้นสนาม

สนามที่ติดโคมกำลังวัตต์สูงแต่ยังมืด มักติดโคมสูงเกินไปหรือเลือกมุมกระจายแสง (Beam Angle) ไม่เหมาะ แสงจึงตกที่ผนังมากกว่าพื้น ผู้ออกแบบจึงต้องเริ่มจากค่าความสว่างสนามกีฬาที่ต้องการ แล้วคำนวณย้อนกลับหาจำนวนและตำแหน่งโคม คำถามต่อมาคือ แต่ละกีฬาต้องใช้กี่ลักซ์

ไฟสนามกีฬาแต่ละประเภทต้องสว่างกี่ลักซ์ตามมาตรฐานแสงสว่างสนาม

การออกแบบไฟสนามกีฬาในร่มนิยมอ้างอิงมาตรฐานแสงสว่างของยุโรป EN 12193 ซึ่งแบ่งเกณฑ์เป็น 3 ระดับ ตั้งแต่ Class III สำหรับการฝึกซ้อม ไปจนถึง Class I สำหรับการแข่งขันระดับชาติ (ค่าแบดมินตันอ้างอิงคู่มือสมาคมแบดมินตันเยอรมนี (DBV) ปี 2017 ส่วนเทนนิสและฟุตบอลอ้างอิง Regiolux และพาเดลใช้เกณฑ์เทนนิสในร่มเป็นฐาน)

ตารางมาตรฐานแสงสว่างสนามในร่มตาม EN 12193

ประเภทกีฬา (ในร่ม)

Class III ซ้อม

Class II แข่งสโมสร

Class I แข่งระดับชาติ

ความสม่ำเสมอ (III / II / I)

แบดมินตัน

300 ลักซ์

500 ลักซ์

750 ลักซ์

0.7 ทุกคลาส

เทนนิสในร่ม

300 ลักซ์

500 ลักซ์

750 ลักซ์

0.5 / 0.7 / 0.7

พาเดลในร่ม (อิงเกณฑ์เทนนิส)

300 ลักซ์

500 ลักซ์

750 ลักซ์

0.5 / 0.7 / 0.7

ฟุตบอลในร่ม / ฟุตซอล (40 × 20 ม.)

200 ลักซ์

500 ลักซ์

750 ลักซ์

0.5 / 0.7 / 0.7

จากตารางจะเห็นได้ว่า กีฬาในร่มส่วนใหญ่ใช้เกณฑ์ 300, 500 และ 750 ลักซ์ ยกเว้นฟุตซอลที่เริ่มที่ 200 ลักซ์ ส่วนรายการนานาชาติหรือถ่ายทอดสด สหพันธ์จะกำหนดค่าเฉพาะซึ่งสูงกว่ามาตรฐานแสงสว่างสนาม EN 12193 ดังนี้

ตารางความสว่างสนามกีฬาระดับสหพันธ์นานาชาติ

ประเภทกีฬา

ค่าไฟ LED สนามกีฬาที่กำหนด

แหล่งอ้างอิง

แบดมินตัน

แข่งขัน Grade 1 และ 2 อย่างน้อย 1,000 ลักซ์ (คอร์ตถ่ายทอดสด 1,500 – 1,600 ลักซ์)

BWF Statutes Section 5.3.4 (เวอร์ชัน 1.1, 14 ต.ค. 2019)

วอลเลย์บอล

ทั่วไปไม่น้อยกว่า 300 ลักซ์ / รายการทางการของ FIVB ไม่น้อยกว่า 2,000 ลักซ์ (วัดที่ 1 ม. เหนือพื้น)

FIVB Official Volleyball Rules 2025-2028 ข้อ 1.6

บาสเกตบอล

ถ่ายทอดสด แสงบนพื้น 1,500 – 3,000 ลักซ์ แสงเข้ากล้องหลัก 2,000 ลักซ์

FIBA Official Basketball Rules 2026 ข้อ 12 (บังคับใช้ 1 ต.ค. 2026)

พาเดล

ถ่ายทอดสด แสงเข้ากล้องไม่น้อยกว่า 1,000 ลักซ์ ขอบล่างโคมสูงอย่างน้อย 6 ม. (อาคารใหม่แนะนำ 8 ม.)

FIP Rules of Padel (บังคับใช้ 1 ม.ค. 2026)

จะเห็นได้ว่าค่าระดับถ่ายทอดสดสูงกว่า Class I ราว 2 เท่าขึ้นไป สนามให้เช่ารายชั่วโมงส่วนใหญ่จึงออกแบบไฟสนามกีฬาที่ Class III หรือ II ซึ่งเพียงพอและประหยัดค่าไฟกว่า อย่างไรก็ตาม ค่าลักซ์ตามเกณฑ์ยังไม่พอ หากแสงไม่ทั่วสนาม

ไฟสนามกีฬาที่ดีต้องเป็นแบบไหน

ระบบไฟสนามกีฬาที่ผ่านเกณฑ์ลักซ์เฉลี่ยแล้ว อาจยังทำให้ผู้เล่นไม่สบายตา หากแสงไม่ทั่วถึงหรือแยงสายตา จึงต้องออกแบบทั้ง 2 เรื่องไปพร้อมกัน คือ

1. ความสม่ำเสมอของแสงสำคัญเทียบเท่ากับความสว่างสนามกีฬา

ค่าความสม่ำเสมอของแสง (Uniformity) คืออัตราส่วนระหว่างจุดที่มืดที่สุดกับค่าความสว่างเฉลี่ยของทั้งสนาม เช่น ค่า 0.7 หมายความว่าจุดที่มืดที่สุดต้องสว่างไม่น้อยกว่า 70% ของค่าเฉลี่ย หากความสว่างสนามกีฬาเฉลี่ยผ่านเกณฑ์แต่ค่าความสม่ำเสมอต่ำ ผู้เล่นจะเห็นลูกหายวูบเมื่อผ่านจุดมืด

จุดอับแสงมุมสนามมักเกิดจากติดโคมกระจุกกลางสนามหรือใช้มุมแสงแคบเกินไป แนวทางแก้คือกระจายจุดติดตั้งให้ครอบคลุมขอบสนาม และใช้โปรแกรมจำลองค่าแสง (Lighting Simulation) ก่อนสั่งซื้อไฟ LED สนามกีฬา เพื่อให้ผ่านทั้งค่าลักซ์และค่าความสม่ำเสมอตามที่มาตรฐานแสงสว่างสนาม EN 12193 กำหนดไว้คู่กัน เรื่องต่อไปคือตำแหน่งโคม

2. การป้องกันแสงแยงตาและการวางตำแหน่งโคม

แสงแยงตา (Glare) ขณะผู้เล่นเงยหน้ามองลูกเป็นข้อร้องเรียนที่พบบ่อย แนวทางของสหพันธ์แบดมินตันโลก (BWF) ระบุว่าไม่ควรติดโคมเหนือพื้นที่เล่นโดยตรง แต่ควรวางโคมตามแนวด้านข้างคอร์ต และปรับมุมไม่ให้แสงเข้าแนวสายตาผู้เล่นที่รับลูกจากด้านหลัง

ข้อจำกัดคือ อาคารเพดานต่ำทำให้โคมอยู่ใกล้สายตาผู้เล่นจนเลี่ยงแสงแยงได้ยาก จึงควรเลือกอาคารโครงสร้าง PEB แบบไร้เสากลาง เพราะกำหนดความสูงใต้หลังคาได้ตั้งแต่ขั้นออกแบบ และวางไฟ LED สนามกีฬาตามด้านข้างสนามที่ความสูง 6 – 8 เมตรตามคำแนะนำของ FIP ได้ โดยไม่มีเสาบังแสง (ดูเพิ่มเติมที่ระบบระบายอากาศและแสงสว่าง)

ควรประเมินค่าไฟสนามกีฬาต่อเดือนอย่างไร

ค่าไฟของไฟสนามกีฬาคิดจากกำลังไฟรวมของโคม (กิโลวัตต์) คูณชั่วโมงเปิดใช้และอัตราค่าไฟ แล้วบวกค่า Ft และภาษีมูลค่าเพิ่ม ตามอัตราของการไฟฟ้านครหลวง ประเภท 2 กิจการขนาดเล็ก (ใช้ตั้งแต่เดือนกันยายน 2569) โดยหน่วยที่ 1 – 150 คิด 3.2484 บาท หน่วยที่ 151 – 400 คิด 4.2218 บาท ค่าบริการ 33.29 บาทต่อเดือน และค่า Ft งวดกันยายน – ธันวาคม 2569 อยู่ที่ 16.23 สตางค์ต่อหน่วย ตามประกาศของสำนักงาน กกพ.

ตัวอย่างการคำนวณคอร์ตแบดมินตัน 1 คอร์ต

ตามเอกสาร Regiolux โคม 20 ดวง ดวงละ 4,000 ลูเมน ให้ความสว่างเฉลี่ยราว 470 ลักซ์ เมื่อใช้ไฟ LED สนามกีฬาที่ให้แสง 115 – 130 ลูเมนต่อวัตต์ จะใช้ไฟรวมประมาณ 0.7 กิโลวัตต์ เปิดวันละ 8 ชั่วโมง 30 วัน คิดเป็น 168 หน่วยต่อเดือน

  • ค่าพลังงานไฟฟ้า (168 หน่วย) 563.25 บาท
  • ค่า Ft (0.1623 บาท/หน่วย) 27.27 บาท
  • ค่าบริการรายเดือน 33.29 บาท
  • รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% ประมาณ 670 บาทต่อเดือน

ทั้งนี้ อาคารหลายคอร์ตที่ใช้ไฟ LED รวมหลายสิบกิโลวัตต์ มักเข้าอัตราประเภท 3 (กิจการขนาดกลาง) ซึ่งมีค่าความต้องการพลังไฟฟ้า (Demand Charge) เพิ่ม จึงคูณตัวเลข 1 คอร์ตตรง ๆ ไม่ได้

ไฟ LED สนามกีฬาเทียบกับเมทัลฮาไลด์ ประหยัดพลังงานได้แค่ไหน

ข้อมูลจาก CALiPER ของกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ (US DOE) ระบุว่ามาตรฐานแสงสว่างสนามระดับอุตสาหกรรมให้แสงเฉลี่ย 115 ลูเมนต่อวัตต์ ขณะที่เมทัลฮาไลด์ (Metal Halide) ให้ 70 – 90 ลูเมนต่อวัตต์ จึงใช้ไฟมากกว่าราว 1.3 – 1.6 เท่าเพื่อให้ได้แสงเท่ากัน เมื่อเปลี่ยนมาใช้ไฟ LED สนามกีฬา ควรเทียบค่าลักซ์ที่วัดได้บนพื้นสนามหลังติดตั้ง ไม่ใช่เทียบแค่วัตต์

วางระบบไฟสนามกีฬาตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบ กับทีมวิศวกร Benjamin

ไฟสนามกีฬาที่ดีต้องเลือกระดับความสว่างสนามกีฬาให้ตรงประเภทกีฬา และคุมความสม่ำเสมอกับแสงแยงตา ซึ่งทุกปัจจัยสัมพันธ์กับความสูงของอาคาร จึงต้องอาศัยทีมวิศวกรที่เข้าใจทั้งงานโครงสร้างและการใช้งานสนาม

Benjamin บริษัทรับเหมาก่อสร้างโครงสร้างสำเร็จรูป PEB ออกแบบและก่อสร้างอาคารสนามกีฬาแบบไร้เสากลาง เราดูแลตั้งแต่สำรวจหน้างาน กำหนดความสูงใต้หลังคาและจุดยึดโคมให้รองรับมาตรฐานแสงสว่างสนามตามเกณฑ์ ไปจนถึงส่งมอบอาคาร เพื่อให้คุณควบคุมงบประมาณได้แม่นยำและเปิดสนามได้ตามแผน หากกำลังวางแผนสร้างสนามใหม่ หรือต้องการคำแนะนำเรื่องความสูงอาคารสำหรับติดไฟ ปรึกษาทีมวิศวกร Benjamin ก่อนเคาะแบบ หรือดูขอบเขตงานรับสร้างสนามกีฬาได้ตั้งแต่วันนี้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

A : ตามมาตรฐานแสงสว่างสนาม EN 12193 คอร์ตแบดมินตันในร่มใช้ 300 ลักซ์สำหรับการซ้อมและเล่นทั่วไป 500 ลักซ์สำหรับแข่งระดับสโมสร และ 750 ลักซ์สำหรับระดับชาติ ส่วนการแข่ง BWF เกรด 1 และ 2 ต้องอย่างน้อย 1,000 ลักซ์ และคอร์ตถ่ายทอดสด 1,500 – 1,600 ลักซ์

A : ไฟ LED สนามกีฬาประหยัดกว่า เพราะโคม LED แบบอุตสาหกรรมให้แสงเฉลี่ยราว 115 ลูเมนต่อวัตต์ตามข้อมูล US DOE ปี 2017 เทียบกับเมทัลฮาไลด์ 70 – 90 ลูเมนต่อวัตต์ และเปิดติดทันทีโดยไม่ต้องอุ่นโคม จึงเหมาะกับสนามให้เช่าที่เปิดปิดไฟตามรอบการจอง

A : ไม่วางโคมเหนือพื้นที่เล่นโดยตรง แต่วางตามแนวข้างสนาม หันมุมโคมไม่ให้ตกในแนวสายตาผู้เล่นที่รับลูก และเผื่อความสูงใต้หลังคาตั้งแต่ออกแบบอาคาร เพื่อให้โคมอยู่ห่างแนวสายตาโดยยังได้ความสว่างสนามกีฬาตามเกณฑ์

Facebook
Twitter
WhatsApp
บทความล่าสุด
ติดต่อเรา

สาขากรุงเทพฯ

91 9 ตำบล อ้อมเกร็ด อำเภอ ปากเกร็ด นนทบุรี 11120

สาขาตาก

11/23 ถ.อินทรคีรี ต.แม่สอด อ.แม่สอด จ.ตาก 63110

สาขาเชียงใหม่

59 56 หมู่ที่ ถนน หมู่บ้านสวนกลางเวียง ตำบลหนองหอย อำเภอเมืองเชียงใหม่ เชียงใหม่ 50000